بغضی که در دل توست،
به چه دردی می‌خورد؟

امام ما را برای «خودش» نکشتند.
او را کشتند چون حاملِ یک حرف بود.

این صفحه، سنگری روبه‌روی دو تیغِ اول است: تردید و یأس. قرار است وقتی بیرون می‌روی، هیچ‌کدام دیگر روی تو کار نکند — و نگذاری روی دیگران هم کار کند.

اسلام دو ساحت دارد: ساحت فردی و ساحت اجتماعی. در ساحت فردی — آن‌جا که کسی به خودِ من بدی کرده — بله، گذشت برتر است: «فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى الله». فقط یک تبصره: اگر گذشتِ من ظالم را جری‌تر کند، آن گذشت دیگر فضیلت نیست؛ بخششی که ظلم را پرورش بدهد، رحمت نیست.

اما در ساحت اجتماعی — آن‌جا که امامِ یک امت را کشته‌اند — اصلاً «گذشت» موضوعیت ندارد. نه چون رحمت تعطیل شده؛ چون حق، حقِ شخصی نیست که کسی اختیار بخشیدنش را داشته باشد.

یک مثال ساده: اگر کسی کیف مرا بدزدد، می‌توانم ببخشم — مال خودم است. اما اگر از بیت‌المال بدزدد، نمی‌توانم بگویم «بخشیدمش». خون امام یک ملت، خون کودکان یک سرزمین — این‌ها «کیف من» نیست؛ حق همه است، حق نسل‌هایی که هنوز نیامده‌اند.

خدا در قرآن بارها خودش را صاحب انتقام معرفی کرده: «إِنَّ اللهَ عَزيزٌ ذُوانتِقام». یعنی در صف خون‌خواهان، نفر اول خودِ خداست. و همین‌جا سؤال سخت می‌شود: خدا که کینه ندارد و دلش خنک نمی‌شود — در ذات خدا انفعال راه ندارد. پس «انتقامِ خدا» یعنی چه؟

مقدمه: منفی در منفی، مثبت می‌شود.

در معارف ما «صفات سلبیه» داریم: خدا جاهل نیست، عاجز نیست، ظالم نیست. جمله‌های منفی‌اند، اما با آن‌ها کمال را توصیف می‌کنیم — چون خودِ جهل و عجز و ظلم، «نبود» و نقص‌اند. و نفیِ نقص، عین کمال است.

حالا برگردیم به انتقام. بدی نقص است؛ ظلم نقص است. و «بد آمدن از بدی» نفیِ نقص است؛ یعنی عین کمال. خودت را آزمایش کن: کسی را پیدا می‌کنی که از «جاهل» خطاب‌شدن خوشش بیاید؟ فطرتِ همه‌ی ما از نقص بیزار است. پس نفرت از ظلم، هوس یا عقده نیست؛ صدای فطرت است. و انتقامِ خدا هم واکنش عصبی نیست؛ اقتضای کمال مطلق است.

و نکته‌ای که همه‌چیز را جا می‌اندازد: در قرآن، عذاب ظالمان «عَذابٌ مِنَ الرَّحمن» هم خوانده شده. همان یک رحمت است که به مؤمن که می‌رسد نعمت می‌شود و به ظالمِ اصلاح‌ناپذیر، نقمت. باران، یک باران است؛ باغ را می‌شکوفاند و مرداب را می‌گنداند. فرق در باران نیست؛ در زمین است.

تا این‌جا فهمیدیم خون‌خواهی حق است و کمال است. اما سؤال تو هنوز سر جایش است: «من چه‌کاره‌ام؟ از دست من که کاری برنمی‌آید.» صبر کن — چه کسی گفته «کار» فقط یعنی اسلحه و موشک؟

بیا از یک چیز آشنا شروع کنیم: محبت. محبت اهل‌بیت سه مرتبه دارد: یکی فقط در دلش دوستشان دارد؛ یکی به زبان هم اظهار می‌کند؛ یکی در عمل هم پای محبوبش می‌ایستد. و روایت فرموده کسی که هر سه را داشته باشد، «فی دَرَجَتِنا» است — با ما، در درجه‌ی ما.

نکته‌ی کلیدی: بغض هم عینِ محبت، سه مرتبه دارد — و همان روایت درباره‌ی بغض هم صادق است. یعنی خون‌خواهی مکتب است، نه مأموریتِ چند نفر خاص؛ مسیری که از قلبِ یک طلبه در یک شهرستان شروع می‌شود و تا میدان‌های بزرگ ادامه دارد — و هیچ نقطه‌اش «هیچ» نیست. ↓

حرفش این است: خون آن کودکان هدر نرفت. هر کودکی که کشته شد، استعدادی داشت، آینده‌ای داشت، کمالاتی که اگر می‌ماند شکوفا می‌شد. بزرگان فرموده‌اند: همه‌ی آن استعدادها در وجود موسی متراکم شد. موسی، عصاره‌ی همه‌ی آن ظرفیت‌های به‌ظاهر ازدست‌رفته بود.

فرعون خیال می‌کرد با هر سری که می‌بُرد، دارد جلوی موسی را می‌گیرد. نمی‌دانست با هر سری که می‌بُرد، دارد موسی را قوی‌تر می‌کند. داشت با دست خودش، اقتدارِ قیامی را می‌ساخت که غرقش کرد.

دشمن، امام ما را شهید کرد. کودکان میناب را — همان روز — به شهادت رساند. زهرای چهارده‌ماهه را. دانشمندان‌مان را، فرماندهان‌مان را، مردم‌مان را. و با هر کدام، علامت ضربدری زد و فکر کرد «حذف شد».

نگاه ما مادی نیست؛ وجودی است. در نگاه وجودی، هیچ‌کدام حذف نشدند؛ ذخیره شدند. استعداد تک‌تک آن شهدا — نامدار و گمنام، فرمانده و کودک — در پیکر این ملت و در وجود ولیّ‌ای که خون‌خواهی می‌کند، دارد متراکم می‌شود. عین کودکان بنی‌اسرائیل در وجود موسی.

ایست‌گاهِ فهم — یک سؤال، قبل از عبور